تحول در صنعت برق دیگر صرفاً به توسعه فیزیکی شبکه محدود نیست و هوشمندسازی، مدیریت مصرف و مشارکت فعال مشترکان به مؤلفههای تعیینکننده این حوزه بدل شدهاند. در همین چارچوب، شرکت توزیع نیروی برق استان خراسان شمالی طی سالهای اخیر تلاش کرده است با تکیه بر فناوریهای نوین، رویکردهای علمی و برنامهریزی مرحلهای، از الگوی سنتی مدیریت شبکه فاصله بگیرد و به سمت یک اپراتور هوشمند انرژی حرکت کند. در گفتوگوی پیشرو، مهندس محمدرضا رمضانی، مدیرعامل و رئیس هیأتمدیره شرکت توزیع نیروی برق خراسان شمالی، ضمن تشریح ابعاد مختلف هوشمندسازی سازمانی مبتنی بر مدل SGMM، به سیاستهای کنترلپذیری بار، توسعه زیرساختهای شبکه، گسترش انرژیهای تجدیدپذیر، استقرار قرارگاه رصد مصرف و نقش هوش مصنوعی در آینده ارتباط با مشترکان پرداخته و تصویری روشن از راهبردهای این شرکت برای عبور از ناترازی انرژی و مدیریت پیک مصرف در سالهای پیشرو ارائه میدهد.
هوشمندسازی سازمانی مبتنی بر مدل SGMM در شرکت توزیع برق خراسان شمالی چگونه در حال پیادهسازی است؟
مدل SGMM یا «مدل بلوغ شبکه هوشمند» یک چارچوب علمی و بینالمللی است که امکان ارزیابی و برنامهریزی مرحلهای برای گذار از شبکه سنتی به شبکه هوشمند را فراهم میکند. در شرکت توزیع برق خراسان شمالی، ما این مدل را نه صرفاً بهعنوان یک پروژه فناوری، بلکه بهعنوان نقشه راه تحول سازمانی پذیرفتهایم.
بر اساس مطالعات داخلی و دادههای عملکردی شرکت، در حال حاضر بخش قابل توجهی از زیرساخت اندازهگیری، پایش و کنترل شبکه وارد فاز هوشمند شده است. نصب گسترده کنتورهای هوشمند، تجمیع دادههای مصرف، و ایجاد ساختارهای تصمیمسازی دادهمحور، نشان میدهد شرکت در حال عبور از سطوح ابتدایی بلوغ به سطوح میانی SGMM است. در سطح برنامهریزی، نقشه راهی در دست تدوین است که ابعاد حاکمیت داده، یکپارچگی سامانهها، آمادگی نیروی انسانی و بازطراحی فرآیندها را پوشش میدهد. این رویکرد کاملاً منطبق با روندهای جهانی صنعت برق است؛ جایی که شرکتهای توزیع به سمت «اپراتورهای هوشمند انرژی» حرکت میکنند. هدف نهایی ما ایجاد سازمانی پیشبین، چابک و تصمیمیار است که بتواند در شرایط عدم قطعیت، شبکه را پایدار و اقتصادی مدیریت کند.
هوشمندسازی با رویکرد کنترلپذیری مشترکان چه جایگاهی در سیاستهای شرکت دارد؟
کنترلپذیری مشترکان یکی از ارکان کلیدی مدیریت شبکه در شرایط ناترازی تولید و مصرف است. بر اساس اطلاعات استخراجشده از اقدامات شرکت، در بخش کشاورزی استان خراسان شمالی از مجموع ۲۶۷۳ مشترک، تعداد ۲۶۶۵ مشترک به کنتورهای هوشمند فهام مجهز شدهاند که نشاندهنده پوشش بیش از ۹۹ درصدی است.
در بخش صنعتی نیز وضعیت مشابهی وجود دارد؛ بهطوری که در شهرکهای صنعتی ۴۵۹ کنتور هوشمند از ۴۷۹ مشترک و در صنایع خارج از شهرکها ۱۴۸۹ کنتور از ۱۴۹۷ مشترک نصب شده است. این ارقام نشان میدهد زیرساخت کنترلپذیری بار در استان تقریباً کامل شده است.
این سطح از پوشش به ما اجازه میدهد مدیریت بار را از حالت سنتی و فراگیر، به سمت مدیریت هدفمند، دقیق و عادلانه سوق دهیم. در سطح جهانی نیز تجربه نشان داده است که بدون کنترلپذیری مشترکان، توسعه شبکههای هوشمند عملاً امکانپذیر نیست. در خراسان شمالی، این رویکرد بهعنوان ابزار اصلی عبور ایمن از پیک مصرف و افزایش تابآوری شبکه دنبال میشود.
در حوزه بهینهسازی و توسعه شبکه و برقرسانی به نقاط مختلف استان چه اقداماتی انجام شده است؟
بهینهسازی و توسعه شبکه برق در استان خراسان شمالی در سال ۱۴۰۳ با تکیه بر سه منبع اصلی تأمین اعتبار شامل اعتبارات طرح بهارستان، اعتبارات تملک داراییهای سرمایهای استان و اعتبارات داخلی شرکت بهصورت هدفمند دنبال شده است. بر اساس اطلاعات مندرج در فایلهای عملکردی، در قالب طرح بهارستان سال ۱۴۰۳، عملیات گستردهای در سطح روستاهای استان اجرا شده که شامل احداث ۳۳ دستگاه پست هوایی، اصلاح و احداث ۳۰.۵۹ کیلومتر شبکه فشار متوسط و ۶۲.۷۳ کیلومتر شبکه فشار ضعیف بوده است. این اقدامات منجر به بهسازی شبکه برق در تعداد قابل توجهی از روستاهای مشمول طرح بهارستان شده و نقش مؤثری در ارتقای کیفیت ولتاژ و پایداری شبکه روستایی ایفا کرده است.
در کنار آن، از محل اعتبارات تملک دارایی استان نیز پروژههایی با محوریت توسعه زیرساختهای شبکه اجرا شده که شامل ۴ پست هوایی، ۲.۹۸۷ کیلومتر شبکه فشار متوسط و ۱۰.۲۸۵ کیلومتر شبکه فشار ضعیف بوده است. همچنین با استفاده از اعتبارات داخلی شرکت، عملیات احداث و اصلاح ۲۳ پست هوایی، ۵ کیلومتر شبکه فشار متوسط و ۲۸.۱ کیلومتر شبکه فشار ضعیف به انجام رسیده است.
در مجموع، حاصل تجمیع این سه منبع اعتباری، اجرای عملیات ۶۰ پست هوایی، ۳۸.۵۷۷ کیلومتر شبکه فشار متوسط و ۱۰۱.۱۱۵ کیلومتر شبکه فشار ضعیف در سطح استان بوده است. این حجم عملیاتی نشاندهنده تمرکز شرکت بر توسعه متوازن، افزایش تابآوری شبکه و ارتقای عدالت انرژی، بهویژه در مناطق روستایی و کمتر برخوردار استان است؛ رویکردی که کاملاً همسو با سیاستهای کلان کشور در حوزه توسعه زیرساختهای برقرسانی و محرومیتزدایی است.
وضعیت و برنامههای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در استان خراسان شمالی را چگونه ارزیابی میکنید؟
توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در استان خراسان شمالی را باید یکی از مهمترین محورهای راهبردی برای مواجهه با ناترازی انرژی دانست. بر اساس اطلاعات موجود در فایلهای پیوست، مجموع ظرفیت نیروگاههای خورشیدی که در قالب پروژههای در حال اجرا، قرارداد منعقدشده یا در مرحله واگذاری زمین قرار دارند، به بیش از ۱۱۲ مگاوات میرسد. این عدد برای استانی با جمعیت و مصرف خراسان شمالی، عدد قابل توجهی محسوب میشود.
در بخش سرمایهگذاری خصوصی، پروژههایی نظیر نیروگاه خورشیدی پاسارگاد با ظرفیت ۶۰ مگاوات و مهام شرق با ۲۵ مگاوات نشان میدهد که اعتماد بخش خصوصی به ظرفیتهای استان در حال افزایش است. همچنین پروژههای خورشیدی صنایع و بخش کشاورزی با ظرفیتهای مختلف در دست اقدام است که نقش مهمی در تأمین برق پایدار و کاهش فشار بر شبکه ایفا میکند.
از منظر سیاستگذاری، توسعه تجدیدپذیرها علاوه بر کاهش ناترازی، به ارتقای امنیت انرژی، کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و تحقق اهداف زیستمحیطی کشور کمک میکند. شرکت توزیع برق استان خراسان شمالی با تسهیل فرآیندهای فنی و اداری، نقش فعالی در شتابدهی به این مسیر ایفا کرده است.
استقرار قرارگاه رصد مصرف برق در شرکت با چه اهداف و کارکردهایی انجام شده است؟
قرارگاه رصد مصرف برق بهعنوان یکی از ابزارهای نوین مدیریت شبکه، با هدف پایش هوشمند، تحلیل دادهمحور و تصمیمگیری سریع در شرکت توزیع برق خراسان شمالی مستقر شده است. فلسفه شکلگیری این قرارگاه، عبور از مدیریت سنتی مصرف به سمت مدیریت پیشبین و هوشمند بار شبکه است.
در این ساختار، دادههای حاصل از کنتورهای هوشمند، سامانههای قرائت از راه دور و اطلاعات بار مصرفی مشترکان مختلف بهصورت مستمر تجمیع و تحلیل میشود. این امکان فراهم شده که الگوهای مصرف غیرمتعارف، نقاط بحرانی شبکه و ساعات اوج بار بهصورت دقیق شناسایی شود.
قرارگاه رصد مصرف، نقش کلیدی در هماهنگی بین واحدهای بهرهبرداری، دیسپاچینگ، خدمات مشترکان و روابط عمومی ایفا میکند. در واقع این قرارگاه، یک مرکز فرماندهی برای مدیریت بار است که تصمیمات آن مبتنی بر داده و تحلیل علمی اتخاذ میشود. تجربه جهانی نیز نشان میدهد شرکتهایی که چنین ساختارهایی را ایجاد کردهاند، موفقتر از سایرین توانستهاند پایداری شبکه را در شرایط بحرانی حفظ کنند.
چه اقداماتی برای گذر موفق از پیک تابستان ۱۴۰۴ انجام شده است؟
گذر از پیک تابستان ۱۴۰۴ حاصل یک اقدام مقطعی نبود، بلکه نتیجه مجموعهای از برنامهریزیهای فنی، مدیریتی و فرهنگی بود که از ماهها قبل آغاز شد. یکی از مهمترین اقدامات، افزایش پوشش کنتورهای هوشمند در بخشهای کشاورزی و صنعتی بود؛ بهگونهای که طبق آمار، بیش از ۹۹ درصد مشترکان کشاورزی و صنعتی استان به این کنتورها مجهز شدند. این سطح از هوشمندسازی امکان مدیریت بار هدفمند و عادلانه را فراهم کرد. علاوه بر آن، آمادهسازی شبکه، اصلاح نقاط حادثهخیز، افزایش مانورپذیری خطوط و هماهنگی مستمر با مشترکان بزرگ از دیگر اقدامات مؤثر بود. در حوزه مدیریت مصرف، برنامههای پاسخگویی بار با مشارکت صنایع و بخش کشاورزی اجرا شد و اطلاعرسانی گستردهای برای مشترکان خانگی صورت گرفت. مجموع این اقدامات باعث شد با وجود رشد مصرف و محدودیتهای تولید، شبکه برق استان با کمترین اختلال ممکن پیک تابستان را پشت سر بگذارد. این تجربه نشان داد که ترکیب فناوری، مدیریت و مشارکت مشترکان کلید عبور از شرایط بحرانی است.
برای مدیریت پیک مصرف تابستان ۱۴۰۴، مجموعهای از اقدامات مهم دیگری اجرا شد. از جمله:
این اقدامات توانست بدون نیاز به خاموشیهای گسترده برنامهریزی شده، پیک مصرف را با موفقیت پشت سر بگذارد و پایداری شبکه را در شرایط بحرانی حفظ کند.
راهکارهای آتی شرکت برای کاهش ناترازی انرژی در تابستان سال آینده چیست؟
شرکتهای توزیع برق بهعنوان حلقه اصلی ارتباط با مشترکان و مدیریت شبکه توزیع، نقش محوری در اجرای بخشهای کلیدی برنامه ۱۴ مگاپروژه شرکت توانیر ایفا میکنند. مهمترین محورهای این برنامه که مستقیماً به حوزه مأموریت شرکتهای توزیع مربوط میشود، عبارتند از:
۱. توسعه شبکههای هوشمند
۲. مدیریت مصرف و بهینهسازی انرژی
۳. کاهش تلفات انرژی
۴. توسعه انرژیهای تجدیدپذیر پراکنده
۵. تحول دیجیتال و هوشمندسازی
۶. ارتقای کیفیت خدمات و قابلیت اطمینان
۷. آموزش و فرهنگسازی مصرف بهینه
البته باید در نظر گرفت که ناترازی انرژی مسئلهای ساختاری و چندبعدی است و حل آن نیازمند رویکردی جامع و بلندمدت است. در شرکت توزیع برق خراسان شمالی، راهکارهای آتی در سه محور اصلی طراحی شده است. محور نخست، توسعه هرچه بیشتر هوشمندسازی و کنترلپذیری بار است تا مدیریت مصرف بهصورت دقیقتر و کمهزینهتر انجام شود. محور دوم، شتاببخشی به توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و تولید پراکنده است. ظرفیتهای خورشیدی در دست اقدام استان نشان میدهد که این مسیر میتواند بخش قابل توجهی از کمبود تولید را جبران کند. محور سوم، فرهنگسازی و جلب مشارکت فعال مشترکان است؛ زیرا بدون تغییر رفتار مصرف، هیچ راهکار فنی بهتنهایی موفق نخواهد بود. در کنار این محورها، استفاده از تحلیل داده، پیشبینی بار و سناریونویسی برای پیکهای آتی، از برنامههای جدی شرکت است. تجربه کشورهای پیشرو نیز نشان میدهد که مدیریت ناترازی تنها با ترکیب فناوری، سیاستگذاری و مشارکت اجتماعی امکانپذیر است.
شرکت توزیع برق استان برای راهاندازی سیستم مدیریت ارتباط با مشتریان (CRM) چه آمادگیهایی ایجاد کرده است؟
استقرار CRM در شرکت توزیع برق خراسان شمالی بهعنوان یک پروژه نرمافزاری صرف دیده نمیشود، بلکه بهعنوان تحول در شیوه تعامل با مشترکان مورد توجه است. در این مسیر، ابتدا فرآیندهای مرتبط با خدمات مشترکان مورد بازنگری قرار گرفته تا گردش اطلاعات، شفاف و یکپارچه شود.
زیرساختهای دادهای نیز با تکیه بر اطلاعات کنتورهای هوشمند و سامانههای موجود در حال تقویت است. این دادهها پایه اصلی CRM خواهند بود و امکان ارائه خدمات شخصیسازیشده را فراهم میکنند. همزمان، آموزش نیروی انسانی برای کار در محیطهای دادهمحور و پاسخگویی هوشمند در دستور کار قرار گرفته است.
هدف نهایی از استقرار CRM، افزایش رضایت مشترکان، کاهش مراجعات حضوری و حرکت به سمت خدمات غیرحضوری و پیشگیرانه است. این رویکرد کاملاً همسو با روندهای جهانی صنعت برق و انتظارات نسل جدید مشترکان است.
توسعه ظرفیتهای هوش مصنوعی را در آینده ارتباط با مشترکان چگونه ارزیابی میکنید؟
هوش مصنوعی را باید یکی از پیشرانهای اصلی تحول در صنعت برق دانست. در شرکت توزیع برق خراسان شمالی، توسعه ظرفیتهای هوش مصنوعی بهعنوان بخشی از نقشه راه هوشمندسازی و تکمیلکننده CRM دیده میشود. کاربردهای هوش مصنوعی از پیشبینی بار، تحلیل رفتار مصرف مشترکان، شناسایی ناهنجاریها و حتی پیشبینی خاموشیها آغاز میشود و تا پاسخگویی هوشمند به مشترکان و مدیریت شکایات ادامه مییابد. این فناوری میتواند ارتباط شرکت با مشترک را از حالت واکنشی به حالت پیشگیرانه و هوشمند تبدیل کند.
در سطح جهانی، شرکتهای پیشرو صنعت برق با بهرهگیری از هوش مصنوعی توانستهاند هزینههای بهرهبرداری را کاهش داده و رضایت مشترکان را افزایش دهند. ما نیز در خراسان شمالی، با تکیه بر دادههای گستردهای که از طریق کنتورهای هوشمند تولید میشود، بستر مناسبی برای بهرهگیری از این فناوری فراهم کردهایم و آن را یکی از ارکان آینده خدماترسانی میدانیم.
هوشمندسازی ارتباط با مشترکان برق، یک تحول راهبردی از الگوی سنتی یکسویه به تعامل دوسویه و هوشیارانه است. در این چارچوب، هوشمندسازی با تحلیل دادههای مصرفی و رفتاری، امکان ارائه هشدارها، توصیهها و خدمات شخصیشده را به هر مشترک بر اساس الگوی منحصربهفرد مصرف وی فراهم میآورد. این رویکرد نه تنها به مدیریت مؤثرتر بار شبکه و تعدیل پیک مصرف کمک میکند، بلکه از طریق ابزارهایی مانند چتباتهای هوشمند و گزارشهای تحلیلی، مشترک را در مدیریت هزینههای انرژی خود توانمند میسازد.
از سوی دیگر، هوشمندسازی بستری برای ایجاد شفافیت و اعتماد متقابل فراهم میکند. با دسترسی مشترکان به دادههای شفاف و لحظهای مصرف و دریافت بازخوردهای عملی، رابطه شرکت توزیع و مشترکان از حالت صرفاً خدماتی به یک مشارکت فعال برای بهینهسازی مصرف و پایداری شبکه ارتقا مییابد. این تحول در نهایت منجر به تصمیمگیریهای استراتژیک دقیقتر در شرکت، افزایش رضایت مشترکان و تحقق اهداف کلان مدیریت انرژی میشود.